Sadır Caparov’dan BM’de Çok Kutuplu Dünya ve Küresel Barış Vurgusu

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi oturumunda yaptığı konuşmada, jeopolitik rekabetin arttığı bir dönemde uluslararası hukukun güçlendirilmesi, çok taraflı diplomasinin korunması ve küresel barışın tesis edilmesi çağrısında bulundu.

Cumhurbaşkanı Sayın Sadır Caparov’un Devlet Başkanlarına Hitabı

 Sayın Devlet Başkanları,

3 Haziran 2026 tarihinde New York’ta gerçekleştirilecek olan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi geçici üyelik seçimleri öncesinde, Zat-ı Âlilerinize hitap etmek istiyorum.

Günümüzde dünyada jeopolitik rekabetin giderek arttığı bir ortamda, uluslararası hukukun evrensel niteliğinde aşınma yaşanmakta ve çatışma potansiyeli yükselmektedir.

Mevcut jeopolitik dinamikler de bu değerlendirmeyi teyit etmektedir.

Avrupa, Orta Doğu ve Afrika dâhil olmak üzere dünyanın çeşitli bölgelerinde devam eden silahlı çatışmalar, uluslararası sistemi ciddi biçimde sınamayı sürdürmektedir.

Dünya genelindeki askeri çatışmalar için üç trilyon ABD dolarını aşan kaynak harcanmaktadır.

Oysa söz konusu kaynaklar, tüm insanlık için daha onurlu bir yaşamın tesisine katkı sağlayabilirdi.

Bu harcamaların gezegenimizin yeşillendirilmesine ve bazı ülkelerde açlığın ortadan kaldırılmasına yönlendirilmesi halinde, dünyamız adeta müreffeh ve huzurlu bir yaşam alanına dönüşebilirdi.

Bu koşullar altında, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin yapısında üye devletlerin kapsayıcı ve adil temsil edilmesi ile Konseyin, uluslararası toplum adına karar alan bir organ olarak meşruiyetini koruyabilme kapasitesi ön plana çıkmaktadır.

Kırgız Cumhuriyeti, Konseyin bileşimindeki mevcut dengesizliğin sürmesinin, özellikle küçük, gelişmekte olan ve denize kıyısı olmayan devletlerin yetersiz temsilinin, kolektif güvenlik mimarisinin bütününün sürdürülebilirliğini zayıflattığı görüşündedir.

Bu kilit Birleşmiş Milletler organında farklı devlet gruplarının fiili temsiliyetinin genişletilmesi, siyasi bir tercih değil, objektif bir zorunluluktur.

Kırgızistan, blok yükümlülükleri sistemine bağlı değildir ve çatışmacı jeopolitik yapılanmaların bir parçası değildir.

Bu durum, bize Güvenlik Konseyi çerçevesinde kutuplaşmanın azaltılmasına ve işlevsel diyaloğun yeniden tesis edilmesine odaklanan dengeli, bağımsız ve pragmatik bir tutum benimseme imkânı sağlamaktadır.

Yaklaşımımız, Birleşmiş Milletler Şartı’nın mutlak önceliği ve onun seçici biçimde uygulanmasının kabul edilemezliği ilkesine dayanmaktadır.

İnsani gündemin siyasallaştırılması, çifte standart uygulamaları ve Güvenlik Konseyi mekanizmalarının dar çıkarlar doğrultusunda kullanılması gibi uygulamalara karşı tutarlı bir şekilde tavır almaktayız.

Söz konusu yaklaşımın pratik geçerliliği, Kırgız Cumhuriyeti’nin bölgesel istikrarın sağlanmasına yönelik deneyimiyle de teyit edilmektedir.

Orta Asya’nın karmaşık çatışma sonrası ve dönüşüm sürecinin hâkim olduğu koşullarda, komşu devletlerle sınırların delimitasyonuna ilişkin tüm meseleleri tamamen barışçıl yollarla sonuçlandırmayı başardık.

Bu, yalnızca deklaratif bir tutum değil; en hassas güvenlik meselelerinin dahi müzakere ve karşılıklı çıkarların gözetilmesi temelinde çözüme kavuşturulabileceğini ortaya koyan somut bir modeldir.

Uluslararası toplumun sorumlu bir üyesi ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi’ne üç kez seçilmiş bir ülke olarak Kırgızistan, demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi yönünde tutarlı çalışmalar yürütmekte ve uluslararası yükümlülüklerini yerine getirmeye devam etmektedir.

2025 yılında kabul edilen “Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ve Kırgız Cumhuriyeti Cogorku Keneş (Parlamento) Milletvekillerinin Seçimi Hakkında” Kanun uyarınca, kadın, genç, etnik azınlıklar ve engelli bireyler için kotalar getirilmiştir.

Ülkemiz, dünya genelinde parlamentoda kadınlara en fazla sandalyeyi tahsis eden ülkeler arasında yer almaktadır.

Bu alanda birinci sıradayız.

Bunun yanı sıra, yürütme ve yargı alanlarında  cinsiyet kotalarını düzenleyen yasal düzenlemeler kabul edilmiştir.

Bakanlar Kurulu’nun oluşturulmasında, hâkimlerin seçilmesinde ve yerel yönetim organlarının başkanlarının atanmasında da artık bir cinsiyetin temsili %70’i aşamayacaktır.

Kırgız Cumhuriyeti seçilmesi halinde, Güvenlik Konseyi’nde pragmatik, siyasetten arındırılmış ve sürdürülebilir çözümleri savunan bir aktör olarak hareket edecektir.

Önceliklerimiz arasında; önleyici diplomasinin rolünün güçlendirilmesi, arabuluculuk mekanizmalarının geliştirilmesi, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve nükleer silahsızlanmanın teşviki ile iklim ve güvenlik arasındaki ilişkinin kurumsallaştırılması yer almaktadır.

Kırgızistan, dış politikasını kitle imha silahlarından kapsamlı biçimde vazgeçilmesi ilkesi temelinde tutarlı bir şekilde yürütmektedir.

Orta Asya’da nükleer silahlardan arındırılmış bölgenin oluşturulmasının öncülerinden biri olmuş ve silahsızlanma alanındaki temel uluslararası girişimlerin tarafı konumundadır.

Kırgızistan’ın 2025 yılında Nükleer Silahların Yasaklanmasına Dair Antlaşma’yı imzalaması, nükleer silahlardan arınmış bir geleceğin küresel güvenliğin temeli olduğu yönündeki inancımızı yansıtmaktadır.

Sürdürülebilir kalkınma ve güvenlik konularına yaklaşımımız bütüncül bir nitelik taşımaktadır.

Denize kıyısı olmayan bir ülke olmamıza rağmen, 2025 yılında Deniz Biyolojik Çeşitlilik Anlaşması’na (BBNJ) katılarak küresel ekosistemlerin korunmasına olan bağlılığımızı teyit ettik.

Dağlık bir ülke olarak, doğal sistemlerin birbirine bağlılığı kavramını — “dağlardan okyanuslara” yaklaşımı çerçevesinde — teşvik etmekteyiz; küresel ekolojik sistemin sürdürülebilirliğinin bölünmez olduğu anlayışından hareket etmekteyiz.

Kırgızistan, Afganistan’daki duruma özel önem atfetmeyi sürdürmektedir.

Orta Asya’nın güvenliğinin bu ülkedeki istikrarla ayrılmaz bir bütün teşkil ettiği görüşünden hareket etmekteyiz.

Afgan halkına, özellikle kadınlar ve çocuklar dâhil olmak üzere, insani yardım sağlamayı istikrarlı bir şekilde sürdürmekte ve bu ülkenin uluslararası topluma kademeli olarak ekonomik ve siyasi entegrasyonunu desteklemekteyiz.

Kırgız Cumhuriyeti’nin adaylığı, Orta Asya devletleri tarafından oybirliğiyle desteklenmekte olup, bu durum bölgesel konsolidasyonun niteliksel olarak yeni bir seviyeye ulaştığını göstermekte ve Güvenlik Konseyi’nde geniş bir devletler yelpazesinin çıkarlarını dikkate alan uyumlu ve sorumlu bir tutumla hareket etmeye hazır olunduğunu teyit etmektedir.

Kırgızistan, Güvenlik Konseyi üyeliğine özel bir önem atfetmekte ve bunu, yeryüzündeki halkların kaderine yönelik artmış bir sorumluluk olarak değerlendirmektedir.

Söz konusu husus, Güvenlik Konseyi’nin etkinliğinin doğrudan uluslararası sistemin yönetilebilirliğini belirlediği bir dönemde somut eylemleri ifade etmektedir.

Konseyin, temel işlevine — hukuk, çıkar dengesi ve çatışmaların siyasi biçimde yönetilmesi değil, önlenmesine gerçek anlamda odaklanan kararların geliştirilmesine — yeniden kavuşturulması gerekliliğinden hareket etmekteyiz.

Ülkemiz, altmış diğer devletle birlikte bugüne kadar Güvenlik Konseyi üyesi olmamıştır; buna karşılık rakibimiz Filipinler daha önce dört kez Konsey’de yer almıştır.

Kırgızistan’ın seçilmesi, uluslararası toplumun tarihî bir adaleti yeniden tesis etme ve tüm ülkelere Birleşmiş Milletler’in önde gelen organına seçilme konusunda eşit hak tanıma yönündeki siyasi iradesinin bir göstergesi olacaktır.

Seçilmemiz hâlinde, Güvenlik Konseyi’nin etkinliğini ve şeffaflığını artırmaya devam edeceğimizi; küresel sınamalar ve tehditlerin çözümüne yönelik uluslararası toplumun kolektif çabalarına anlamlı katkı sunacağımızı taahhüt ederiz.

Zat-ı Devletlerinizin, Saygıdeğer Delegasyon Başkanlarının, Haziran 2026’daki oylamada Kırgız Cumhuriyeti’ni destekleyeceğinize yürekten inanıyorum.

En derin saygılarımı ve halklarınıza barış, refah ve esenlik dileklerimi sunarım.

Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı
Sadır Caprov


Kaynak: Zeliha Sorkunlu