SİBİRYA GÜNLÜKLERİ-IV

SİBİRYA GÜNLÜKLERİ-IV

Önceki yazımızda daha ziyade Hakaslar ile onların geleneksel Şamanlığına dair bilgiler paylaşmış ve bir şamanın geleneksel defin töreni hakkında bilgi vereceğimizi ifade etmiştik. Dolayısıyla bu yazıda Hakasların önemli kamlarından (şaman) biri olan ve yakın zamanlarda ölen Aleksey Mihayloviç Sultrekov için yapılan bir ritüeli okuyucumuzla paylaşacağız. Ancak evvela onun ölüm tarihine dair birkaç detayı paylaşmak faydalı olacaktır.

  1. M. Sultrekov adlı kam (şaman) için defin töreni öncesi yapılan toplantıdaki konuşmalardan hareketle ölüm tarihini defterimize 3 Mart 2014 olarak not etmişimişiz. Ancak bu tarihte bir hata olması kuvvetle muhtemeldir. Bunun iki nedeni olduğunu söyleyebiliriz. Birincisi, bu kamın öldüğünden hemen haberdar olmamıştık. Dolayısıyla onun için Hıristiyanlık inancına göre yapılan defin töreninden de haberimiz yoktu. Böylece bu hadiseyi not ettiğimiz bir bilgi de bizde yoktu. İkincisi, 9 Nisan 2014 sabahı defin töreni için yola çıktığımızda başka bir şaman olan Vladimir Petroviç, Aleksey M. Sultrekov’un ruhunun 40 gün dolmadığı için hâlâ orada burada gezdiğini ve 40 günden sonra onun ruhunun alt dünyaya mı, yukarı dünyaya mı gideceğine ruhların karar vereceğini söylemişti.

Bu bilgiye göre Sultrekov’un “kırkı” 9 Nisan 2014’te doluyordu. Bundan hareketle Sultrekov’un ölüm tarihi 1 Mart 2014 olarak ifade edilebilir. Abakan’ın merkezinde yer alan “Şaman Derneği”nde yapılan toplantılarda kendisiyle birkaç defa karşılaşıp, tanıştığımız hâlde ne yazık ki onun hayat hikâyesine yönelik bilgileri kaydedemedik. İlk birkaç toplantıda daha yeni görüştüğümüz için sonra röportaj yapmayı düşünmüştük ancak ölüm ansızın gelip çatmıştı ve biz de onu tanıma ve biyografisini kaydetme fırsatını kaçırmıştık. Bu kamın (şaman) irticalen Şamanî dualar söylediğini ve bunları gazetelerde yayımladığını biliyoruz. Onun bu şekildeki tören esnasında söylediği bir Şamanî duaya biz de şahit olduk.

Gelelim bu kam için yapılan defin merasimine… Hakasya’da şamanların sıradan insanlar gibi mezarlıklara gömülmediği, bunun yerine belli başlı kutsal mekânlar olarak kabul edilen yerlere gömüldüğü söylenebilir. Nitekim Hakasya Özerk Cumhuriyeti’ndeki “Sağsır”, “İzıh”, “Imay”, “Uytag”, “Samohval”, “Sunduki”, “Borus” vb. gibi dağlar; “Ah Üüs”, “Kara Üüs”, “Abakan”, “Çulım”, “Yenisey”, “Uybat” vb. gibi nehirler; “Ulug Hurtuyah-Tas”, “Ah-Tas”, “İney-Tas” vb. gibi taş heykeller veya kayalıklar; “Ulan”, “Kamışta”, “Nina” vb. gibi vadiler; “Haraköl”, “Osköl”, “Ayranköl”, “Tigirköl” vb. gibi göller bu kutsal mekânlardan bazılarıdır. İşte ölen kam Aleksey Mihayloviç Sultrekov için yapılan ritüel de böyle kutsal bir mekânda yapılmış ve sembolik defin merasimi burada gerçekleştirilmiştir. Buna göre defin öncesi bazı hazırlıklar yapılmıştı.

3 Mart 2014 tarihinde ölen kam A. M. Sultrekov için ritüelin yapılacağı mekânı belirlemek üzere 08 Nisan 2014 tarihinde “Honhoray” adlı kafede “Hakas Şaman Derneği” üyeleri bir toplantı yaptı. Bu tören kamın “kırkı” çıkacağı için yapılacaktı. Toplantıya bu satırların yazarı da katıldı. Burada Aleksey Mihayloviç Sultrekov’un Hıristiyan geleneklerine göre cenaze töreninin yapıldığı konuşuldu. Oysa A. M. Sultrekov şaman olduğu için Şamanî geleneklere göre de bir tören yapılması gerekiyordu. Dernek üyelerinin çoğu böyle bir törenin gerekli, hatta zorunlu olduğunu ama işlerinden dolayı katılamayacaklarını söylediler. Neticede ölen kamın doğduğu köyün taygalarında onun şaman kıyafetleri gömülmek suretiyle sembolik bir cenaze töreni yapılmasına ve bu törene Hakasların önde gelen kamları Valeriy N. Çeboçakov’un, Vladimir Petroviç’in, kam adayı Anatoliy İvanoviç’in ve benim katılmama karar verildi. Anatoliy İvanoviç’in sonradan işi çıkınca biz 3 kişi bu ritüeli gerçekleştirmek üzere yollara düştük.

Prof. Dr. Abdulselam ARVAS

Rusça